bilimkurgu kulubu

Yazarlar karel capek

Tarih: 7 Ekim 2021 | Yazar: Ruhşen Doğan Nar

0

Robotların Babası: Karel Čapek

Karel Čapek, 9 Ocak 1890’da şimdi Çekya’da yer alan ama o zamanlar Avusturya Macaristan İmparatorluğu’nun bir parçası olan Bohemya, Male Svatonovice’de doğdu. Bir köy doktorunun oğlu olan Čapek, ömrü boyunca omurga hastalığından muzdaripti ve yazmak onun için bir tür tedaviydi. Prag, Berlin ve Paris’te felsefe okudu ve 1917’de bir yazar ve gazeteci olarak Prag’a taşındı. 1907’den 1920’lere dek, eserlerinin çoğunu ressam olan ve Karel’in bazı kitaplarını da resimleyen kardeşi Josef’le birlikte yazdı.

Čapek’in hemen hemen tüm edebi eserleri felsefi fikirlerin sorgulamalarıdır. İlk öyküleri genel olarak insanın kaderin çemberini kırıp asli değerleri yakalama çabasıyla ilgilidir. Čapek’in ünlü ‘Kara Ütopyaları’, bilimsel keşiflerin ve teknolojik ilerlemenin insanları nasıl devasa isyanlara iteceğini gösterir.

karel capek

1920’de yayımlanan ve 1921’de sergilenen tiyatro oyunu R.U.R. Rossum’un Evrensel Robotları‘nda bir bilim insanı, insanlardan daha kusursuz ve güvenilir insansı makineler yaratmanın sırrını keşfeder. Yıllar sonra bu makineler, insanlığı egemenlikleri altına alır ancak son anda tehlike bertaraf edilir. İşte bu tiyatro oyunu için Čapek, Çekçedeki ‘zorla çalıştırma‘ anlamına gelen “robota“dan esinlenip ‘robot‘ kelimesini yaratır. R.U.R.’un şablonunu takip eden diğer eserleri arasında, 1922’de yayımlanan The Absolute At Large (1922), An Atomic Phantasy (1924) ve Semenderle Savaş (1936) gösterilebilir.

Čapek’in kaleme aldığı bir başka eser olan The Insect Play (1921) ise komik fantezi türündedir. Bu eserde yazar, insanlığın açgözlülüğüyle, rehaveti ve bencilliğiyle dalga geçer ve insani değerlerin göreceliğinin ve yaşamı kabullenmenin gerekliliğini vurgular.

1930’ların ortasında Nazilerin Çekoslavakya’nın bağımsız varlığını gittikçe daha fazla tehdit etmesi, yurttaşlarını uyarmak ve harekete geçirmek isteyen Čapek’i çeşitli eserler kaleme almaya iter. Gerçekçi romanı The First Rescue Party (1937) dayanışma ihtiyacının altını çizer. Yazdığı son tiyatro oyunlarında yaptığı çağrı çok daha doğrudandır. Power and Glory (1937) soylu bir barışseverin trajedisini gözler önüne serer. The Mother (1938) ise barbarca bir işgale karşı silahlı direnişi savunur.

Başarılı bir romancı, öykücü, senarist ve deneme yazarı olan Čapek, 25 Aralık 1938’de Çekya, Prag’da hayata gözlerini yumdu.

Kaynak

Dilimize Kazandırılmış Eserleri

  • Bahçıvanın Bir Yılı (Elips, Altıkırkbeş)
  • Beyaz Veba (NotaBene)
  • Daşenka’nın Hayatı (Bilgesu)
  • Kaç Rüyadır Uçamayanlara (NotaBene)
  • Semenderlerle Savaş (Dorlion, Everest, Jaguar)
  • Sıradan Bir Cinayet (Okuyan Us)
  • R.U.R. – Rossum’un Evrensel Robotları (NotaBene, Elips, Telemak, İthaki)
  • Tanrı Fabrikası (NotaBene)

Etiketler: , , , , , , , , , , , ,


Yazar Hakkında

1988, İzmir doğumlu. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde Mütercim-Tercümanlık okudu. İngilizce öğretmenliği yapmakta. 2016 Şerzan Kurt Öykü Ödüllerinde Türkçe Öykü dalında ödüle layık görüldü. Bilimkurgu öykülerinden oluşan ilk kitabı "İçimdeki Robot", Yitik Ülke Yayınları'ndan 2019 yılında çıktı. İthaki Yayınları’nın “Yeryüzü Müzesi” ve Yitik Ülke Yayınları’nın “Mutsuz Aşk Vardır” derlemelerinde öyküleriyle yer aldı. «Uyan!» adlı bilimkurgu fankiti, Fanzin Apartmanı tarafından basıldı. Çeşitli dergi ve fanzinlerde öyküleri yayımlandı.