Bilim & Teknoloji

Sinema perdesinde gördüğümüz o korkunç, her şeyi yutan karanlık canavarlar aslında evrenin en yanlış anlaşılan aktörleri olabilir. Zira kara deliklerin ardındaki gerçek bilim, en çılgın bilimkurgu senaryosundan bile daha şaşırtıcı. Bir an için gözlerinizi kapatın ve bir “kara delik” hayal edin. Muhtemelen zihninizde beliren imge; uzay boşluğunda dolaşan, önüne gelen her şeyi; yıldızları, gezegenleri, hatta ışığı bile acımasızca yutan devasa, …

Gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz o minik ışık noktaları, aslında evrenin devasa enerji santralleri, element fabrikaları ve belki de henüz keşfedilmemiş medeniyetlerin yuvaları. Ancak her yıldız, aynı kaderi paylaşmaz. Kimi trilyonlarca yıl süren ağırbaşlı bir yalnızlığı tercih ederken, kimi sadece birkaç milyon yıl süren ama tüm galaksiyi aydınlatan görkemli bir “rock yıldızı” hayatı yaşar. Bilimkurgu yazarlarının hayal gücünü süsleyen bu dev plazma …

Bir zamanlar Türkiye’nin gündemine bomba gibi düşen, takım elbiseli emekli paşaların ve ciddi yüzlü mühendislerin, “Petrolü, gazı unutun,” diyerek tanıttığı o gizemli makineyi hatırlar mısınız? Adı “Erke Dönergeci” idi. Hiçbir yakıt tüketmeden sonsuza kadar döneceği, bedava enerji üreteceği iddia ediliyordu. O dönem kimimiz heyecanlandı, kimimiz “acaba” dedi, bilim insanları ise olup biteni tebessümle izledi. Çünkü insanlık tarihi boyunca dekor farklı …

Zamanın, insanlık tarihi boyunca en ilginç olgulardan biri olduğu bilinse de, ne kadar büyük bir öneme sahip olduğunun anlaşılması oldukça geç bir dönemde gerçekleşti. Hayatın tüm alanlarına hâkim olmasına rağmen, zaman hakkında daha fazla şey öğrenmemiz bilimin gelişmesiyle birlikte ancak son yüzyılda mümkün oldu. Artık zamanın sabit bir hızla akmadığını ve farklı koşullara bağlı olarak değişkenlik gösterdiğini biliyoruz. Bilim alanında …

Yapay zekâ artık bir bilimkurgu teması değil; gündelik hayatın ve ekonomik rekabetin merkezinde. Bu dönüşüm, insanın bilişsel konumunu, emeğin değerini ve ahlakın rolünü yeniden düşünmeyi zorunlu kılıyor. Yapay zekâ (YZ) uzun bir yoldan geliyor. Nice uzun kışlar ve kuşkulu baharlardan sonra hayatlarımızda belirgin bir yer edinmeye başladı. YZ’nin hızlı gelişimi kimimizi ürkütürken kimimizi umutlandırıyor. Kaygılar ise tanıdık: Makineler Matrix’te olduğu …

Gerçek hayatta anılar, depolanabilir sıvılar veya dosyalar değildir. Kolayca da silinmezler. Bir insan bir şey yaşadığında, beynindeki nöronların bağlantıları üzerinden geçen elektrik akımlarıyla hafıza dediğimiz şeyi oluşturur. Kişi bir deneyime ne kadar çok maruz kalırsa bağlantılar da o kadar güçlenir. Ancak zamanla zayıflayarak unutmaya da yol açabilirler. Birine bir şeyi tamamen unutturmak ya da eksiksiz hatırlatmak hâlâ bir hayal. Yine …

İnsanlık, ilk kez durup düşünmeye başladığında bilimin doğuşuna da tanıklık etti. “Rüzgâr neden eser?”, “Güneş niçin bu kadar sıcak?”, “Yağmur nasıl oluşur?” gibi sorular, doğanın derinliklerine gömülü sırları gün yüzüne çıkararak merak duygusunu körükleyen hazinelere dönüştü. O günden bugüne uzanan bu serüven, bir zamanlar imkânsız görünen şeyleri mümkün kılmayı başardı. Bilim insanlarının çabaları sayesinde hem günlük yaşamımızı kolaylaştıran buluşlar ortaya …

Düşünmeye başladığımızdan beri yıldızlı göklere bakıp kendimize hep aynı soruyu sorduk: “Orada bir yerde bizim gibi başka varlıklar da var mı?” Bu öyle bir soru ki sayısız mit, efsane, teori ve kurgunun merkezinde yer aldı. Ancak son yıllarda bu soruyu daha farklı bir şekilde formüle etmeye başladık, hatta “canlı” kavramının kendisini bile sorgular olduk. Çünkü günümüzün bazı astrobiyologları, gök bilimcileri …

Dünya’nın dış katmanı (üzerinde yürüdüğümüz katı kabuk), tıpkı kırılmış bir yumurta kabuğu gibi parçalardan oluşur. Bu parçalar, yani tektonik levhalar, yılda birkaç santimetre hızla gezegenin etrafında hareket eder. Bazen bu levhalar bir araya gelerek bir süperkıta oluşturur ve bu süperkıta parçalanmadan birkaç yüz milyon yıl boyunca varlığını sürdürür. Ardından levhalar tekrar dağılır ve birbirlerinden uzaklaşır. Ta ki 400–600 milyon yıl …

Dünya, yaklaşık 233 milyon yıl önce şiddetli ve uzun soluklu bir iklim olayına tanıklık etti. Zira gezegenimiz, yüz binlerce yıl boyunca neredeyse kesintisiz bir yağmurun etkisi altına girdi. Bilim insanlarının “Karniyen Yağmur Dönemi” adını verdiği süreç, yaşamın evrimsel seyri üzerinde yarattığı devrimle de dikkat çekiciydi. Örneğin, bugün bildiğimiz pek çok canlı grubunun ortaya çıkışı ve yayılışı bu dönemin ardından gerçekleşti. …