Bilimkurgu Kulübü Bu Sitede Gelecek Var!
Mary Ellen Bradley Lane, çığır açan feminist ütopik romanı Mizora ile tanınan Amerikalı bir öğretmen ve yazardı. Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk kadın bilimkurgu yazarlarından biri olarak anılmasına rağmen hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir.
3 Temmuz 1844’te, Ohio’nun St. Mary’s kasabasında ordu hekimi Jacob Bradley ile Eliza Jane Mackay Bradley çiftinin kızı olarak dünyaya geldi. Auglaize County’de mütevazı bir ortamda büyüdü, daha sonra Mercer County’de devlet okulu öğretmeni oldu ve burada ailelerin yanında kaldı. Eylül 1878’de otuz dört yaşındayken çocukluğundan beri tanıdığı Cincinnati avukatı ve İç Savaş gazisi Thomas A. Lane ile evlendi. Çift önce Cincinnati’ye, ardından yakınlardaki Mt. Healthy’ye ve son olarak da Ohio’nun Transit kasabası yakınlarındaki küçük bir çiftliğe taşındı. Mizora eserinde anneliği temel bir erdem olarak vurgulamasına rağmen kendisinin çocuğu yoktu.
En tanınmış eseri Mizora: A Prophecy, ilk olarak Kasım 1880 ile Şubat 1881 arasında Cincinnati Commercial Gazette’de “Princess Vera Zarovitch” takma adıyla tefrika edildi. Daha sonra roman olarak yayımlandı ve telif hakkı “Mary E. Bradley” adına kaydedildi. 1975 Gregg Press baskısı, tam adını Mary E. Bradley Lane olarak kayıtlara geçirdi.
Mizora, feminist bilimkurgu ve ütopik edebiyatın dikkat çekici bir erken örneğidir. Hikâye, Sibirya’daki hapishaneden kaçan ve Dünya’nın içindeki gizli, tamamen kadınlardan oluşan bir medeniyete yolculuk yapan Rus asilzade Prenses Vera Zarovitch’i konu alır. Mizora’nın kadınları, partenogenez, öjeni ve bilimsel yenilikler sayesinde savaşı, yoksulluğu ve erkek egemenliğini ortadan kaldırmıştır. Din ve geleneksel evlilik sonlandırılmış, yerini tamamen sarışın, genetik anlamda rafine edilmiş kadınlardan oluşan rasyonel, teknokratik bir toplum almıştır. Lane’in hem radikal hem de derin çelişkiler içeren vizyonu, daha sonraki feminist ütopyaları öngörmüş, hiciv ve spekülasyon yoluyla ataerkil iktidarı eleştirmiştir.
Mizora’nın yanı sıra Michigan kasabasından adını aldığı söylenen, ancak günümüze hiçbir kopyası ulaşmayan Escanaba başlıklı kayıp bir roman da kaleme almıştır. Yine aynı takma adla, Cincinnati Commercial Gazette’de The Magic Lens adlı bir kısa öykü de yazmıştır. Lane’in sonraki hayatı maddi sıkıntılarla geçti. 1909’da eşinin ölümünden sonra federal hükûmetten küçük bir dul maaşı almak için mücadele etti. Bu dönemde ekonomik zorluklar yaşadı. Yaşamını Transit, Ohio yakınlarında sürdürdü. Bilimkurgu Ansiklopedisi, ölüm tarihini 6 Ocak 1930 olarak belirtse de bu bilgi doğrulanmamıştır.
Mizora, ilk olarak Cincinnati’nin edebiyat çevrelerinde ve Ohio Nehri Vadisi’nde dikkat çekti. Editöre gönderilen mektuplar, okuyucuların her sayıyı sabırsızlıkla beklediğini ortaya koyuyordu. Bugün Mizora, Charlotte Perkins Gilman gibi kadın yazarların eserlerine öncülük eden ve onları etkileyen temel bir feminist ve teknolojik ütopya olarak kabul edilmektedir. Biyografik ayrıntıların azlığına rağmen Mary E. Bradley Lane, bugün hem bilimkurgunun hem de feminist edebiyatın sınırlarını genişleten öncü bir yazar olarak hatırlanmaya devam ediyor.
Yararlanılan Kaynaklar:
