Bilimkurgu Kulübü Bu Sitede Gelecek Var!
Elizabeth Burgoyne Corbett (1846–1930), yaşamı boyunca Mrs. George Corbett adıyla tanınan İngiliz bir feminist yazar, gazeteci ve popüler roman yazarıydı. Eserleri, 19. yüzyılın sonlarında yükselen feminist düşüncenin tartışmalarını ve temel meselelerini çok erken bir dönemde sezmiş ve işlemişti. 16 Ağustos 1846’da Wigan yakınlarındaki Standishgate’te, bir demir işçisi olan Benjamin Corbett ile Mary Marsden’ın kızı olarak dünyaya geldi. İşçi sınıfı kökenine rağmen aldığı güçlü eğitim hem entelektüel gelişimini hem de feminist bakış açısını şekillendirdi. Çocukluk yılları hakkında çok az bilgi bulunsa da daha sonraki romanlarında sınıf hareketliliği, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve Viktorya dönemi İngiltere’sinde çalışan kadınların kırılgan konumu gibi meselelere dair güçlü bir farkındalığa sahipti. Özellikle kadınların entelektüel ve mesleki hayatta karşılaştığı engeller, Corbett’nin geniş eser yelpazesi boyunca tekrar eden başlıca temalardan biri hâline geldi.
Corbett, 1868 yılında yirmi iki yaşındayken Sheffield’da George Corbett ile evlendi. Eşi, buhar makineleri ve gemi motorları üzerinde çalışan bir ustaydı. Çiftin dört çocuğu oldu, ancak bunlardan yalnızca üçü hayatta kaldı. Bu durum, 19. yüzyıl koşullarında oldukça yaygındı. Corbett, yazarlık kariyerini ev içi sorumluluklarıyla birlikte yürüttü. Ailenin ekonomik ihtiyaçları, onu gazetecilik ve tefrika roman yazımı gibi düzenli gelir sağlayabilen alanlara yöneltti. Bu süreç, aynı zamanda edebi emeği profesyonelleştiren ve ev ile iş arasında denge kurmaya çalışan kadın yazarların bulunduğu geniş bir topluluğa katılmasını sağladı.
Corbett, Newcastle Daily Chronicle gibi döneminin önemli bir bölgesel gazetesinde gazetecilik yaparak kendini kanıtladı. Gazete, sosyal ve politik meselelerdeki açık sözlü tutumuyla tanınıyordu. Gazetecilik, Corbett’e hem eleştirel bir ses hem de biçimsel bir esneklik sundu. Aynı zamanda tefrika roman talebi, geniş bir okur kitlesiyle buluşmasını sağladı. Corbett’nin pek çok romanı önce dergilerde yayımlandı ve bu yöntem bir yandan kadın yazarların politik mesajlarını popüler anlatıların içine yerleştirmesine olanak tanıyor bir yandan da edebiyatı daha geniş kesimler için erişilebilir kılıyordu. Erken dönem eserlerinde sosyal eleştiriyi macera, aile içi dram ve heyecan dolu olay örgüleriyle harmanladı. Bu sayede, feminist tartışmalarla doğrudan ilgilenmeyen okurlara bile toplumsal sorunları sezdiren anlatılar sunabildi.
Yazarın politik sesi en güçlü şekilde 1889 yılında, Mrs. Humphry Ward’ın The Nineteenth Century dergisinde yayımlanan ve kadınların oy hakkına karşı çıkan ünlü manifestosunu okuduğunda ortaya çıktı. Yüzden fazla kadın tarafından imzalanan bu metin, kadınlara oy hakkı tanınmasının toplumsal düzeni bozacağını savunuyordu. Corbett, bu mektubu kadınların kadınlara yaptığı “en alçakça ihanet” olarak nitelendirdi. Duyduğu öfke kendisini, en bilinen ve en doğrudan politik eseri olan New Amazonia (1889) romanını yazmaya sevk etti. Anti-süfrajet söyleme bir yanıt olarak kaleme alınan roman, kadınların ataerkil düzeni yıktığı ve bilimsel, ekonomik ve politik anlamda ileri bir uygarlık kurduğu geleceğin kadın egemen toplumu New Amazonia’yı merkezine alıyordu. Corbett, hiciv, ütopya ve toplumsal cinsiyet rollerinin ters yüz edilmesi yoluyla kadın haklarının “medeniyet için tehdit” oluşturduğu yönündeki iddiaları absürt bir şekilde işledi. Dönem eleştirmenleri tarafından büyük ölçüde göz ardı edilen eser, günümüzde feminist ütopya edebiyatının öncülerinden biri olarak değerlendiriliyor ve Charlotte Perkins Gilman’ın Herland’inden önce gelen önemli bir yapı taşı olarak kabul ediliyor.
Corbett yalnızca ütopya türünde değil, dedektif edebiyatında da yenilikçi bir figürdü. Kadın dedektiflerin neredeyse hiç yer almadığı bir dönemde, kadın soruşturmacıları merkeze alan erken örnekler verdi. 1894 tarihli When the Sea Gives Up Its Dead romanında Annie Cory adlı karakter, İngilizce yazında görülen ilk kadın dedektiflerden biriydi. Yaklaşık 1890’da bir dergide yayımlandığı düşünülen Adventures of a Lady Detective adlı eserinde de kadınların hem entelektüel hem de fiziksel riskler aldığı bir dedektiflik dünyası kurdu. 1889 tarihli Pharisees Unveiled (The Adventures of an Amateur Detective), yine bir kadın karakteri merkezine alan başka bir örnekti. Her ne kadar bazı eleştirmenler eserlerini aşırı duygusal veya fazla sansasyonel bulsa da Hearth and Home dergisi, Corbett’in anlatı becerisini övdü ve adını Arthur Conan Doyle ile birlikte anarak onu “dedektif romanının ustalarından biri” olarak tanımladı.
Corbett, hem dedektif hem de aile ve macera türlerindeki eserleriyle kadınların entelektüel kapasite, girişimcilik ve cesaret konularında erkeklerden geri kaldığı yönündeki önyargıları sürekli olarak sorguladı. Kariyeri boyunca kadınların ekonomik kırılganlığı, evlilik baskıları, ahlaki çifte standartlar, sınıf ayrımcılığı ve bireysel arzularla toplumsal beklentiler arasındaki çatışma gibi temaları ele alan pek çok roman, hikâye ve tefrika eser kaleme aldı. Eserleri, kadınların özerkliğine getirilen sınırlamalar, ev içi ideolojinin politik boyutları ve toplumsal cinsiyete dayalı ekonomik eşitsizlikler gibi sonradan feminist edebiyat eleştirisinin merkezine yerleşecek meselelerle yaratıcı bir şekilde etkileşim kurdu.
Elizabeth Burgoyne Corbett, 1930 yılında hayatını kaybetti ve ardında hem tür çeşitliliği hem de politik duyarlılığıyla dikkat çeken geniş bir edebî miras bıraktı. Eserleri 20. yüzyıl boyunca büyük ölçüde unutulmuş olsa da feminist ütopya tarihi, bilimkurgu çalışmaları ve dedektiflik edebiyatı alanındaki modern araştırmalar, Corbett’e yönelik ilgiyi yeniden canlandırdı. Corbett, yalnızca öncü bir feminist romancı olarak değil, aynı zamanda daha sonra başkaları tarafından şekillendirilecek türlere erken katkılar yapmış yaratıcı ve yenilikçi bir yazar olarak kabul edildi. Politik eleştiriyle anlatı becerisini bir araya getiren üretkenliği, kadınların entelektüel özgürlüğü için verdiği mücadele ve türler arası deneysel yaklaşımı, ona edebiyat tarihinde özel ve kalıcı bir yer kazandırdı.
Yararlanılan Kaynaklar:
